Czy Twoje objawy ADHD zmieniają się w ciągu miesiąca? Są tygodnie, gdy ogarniasz wszystko, i tygodnie, gdy nie możesz się skupić na niczym?
To mogą być hormony. Estrogen i progesteron mają bezpośredni wpływ na to, jak funkcjonuje Twój mózg z ADHD. I prawdopodobnie nikt Ci o tym nie powiedział.
W tym artykule pokażę Ci, jak cykl menstruacyjny, ciąża, dojrzewanie i menopauza wpływają na objawy ADHD u kobiet. Na bazie badań i doświadczeń z pracy z moimi klientkami.
Zaczynajmy.
Obejrzyj film na ten temat
Ten artykuł bazuje na moim filmie. Wolisz oglądać? Kliknij powyżej. Wolisz czytać? Lecimy dalej.
Estrogen i progesteron — dwa hormony, które zmieniają Twoje ADHD
Dwa hormony mają największy wpływ na objawy ADHD u kobiet: estrogen i progesteron.
Estrogen pozytywnie wpływa na funkcje poznawcze i nastrój. Badania wskazują, że estrogen zwiększa dostępność dopaminy i serotoniny w mózgu (Haimov-Kochman i Berger, 2014). Gdy estrogenu jest więcej, łatwiej się skupić, lepiej się czujesz, sprawniej podejmujesz decyzje.
Progesteron działa odwrotnie. Może powodować rozdrażnienie, niepokój, problemy z koncentracją i ogólny spadek samopoczucia. Przy ADHD to oznacza, że w fazie lutealnej (po owulacji) Twoje objawy mogą się nasilać.
| Estrogen (faza folikularna) | Progesteron (faza lutealna) |
|---|---|
| Lepsze funkcje poznawcze | Pogorszona koncentracja |
| Lepszy nastrój i samopoczucie | Rozdrażnienie i niepokój |
| Łatwiejsze podejmowanie decyzji | Większe rozkojarzenie |
| ADHD łatwiejsze do zarządzania | Nasilone objawy ADHD + PMS |
Sprawa wygląda tak:
To dlatego Twoje ADHD nie jest takie samo każdego dnia miesiąca. I to nie Twoja wyobraźnia. To biochemia.
Jak cykl menstruacyjny wpływa na ADHD?
Po miesiączce estrogen dominuje. To ten moment, gdy w teorii powinnaś czuć się lepiej. Łatwiej się skupić. Łatwiej podjąć decyzje. Łatwiej ogarnąć codzienność.
Po owulacji zaczyna dominować progesteron. Nastrój i samopoczucie mogą spadać. Koncentracja się pogarsza. Rozkojarzenie rośnie.
Kobiety z ADHD mogą gorzej znosić okres przedmiesiączkowy niż kobiety neurotypowe. Progesteron nakłada się na istniejące deficyty funkcji wykonawczych, co może generować dużo silniejszy PMS. Roberts i in. (2018) wskazują na związek między wahaniami hormonalnymi a nasileniem objawów ADHD u kobiet.
Z mojego doświadczenia pracy z klientkami: wiele z nich zauważa wyraźny wzorzec. Dwa tygodnie "dobrych", dwa tygodnie "złych". Gdy zaczynają monitorować to w kontekście cyklu, nagle wiele rzeczy zaczyna mieć sens.
Dawkowanie leków a faza cyklu
Pojawiają się przesłanki, że dostosowanie dawek leków na ADHD do fazy cyklu mogłoby poprawić funkcjonowanie. W drugiej fazie cyklu (po owulacji, gdy progesteron dominuje) dawki mogłyby być wyższe.
Na ten moment nie spotkałem się w Polsce z psychiatrą, który prowadzi leczenie ADHD z uwzględnieniem fazy cyklu. To temat, o którym mało się mówi, ale powoli pojawiają się głosy, że warto to rozważyć. Jeśli masz takie doświadczenie, porozmawiaj o tym ze swoim lekarzem prowadzącym.
Dojrzewanie — gdy hormony zaczynają rosnąć
W okresie dojrzewania hormony dopiero się układają. Nie są jeszcze regularne, nie działają na tych wartościach co powinny.
To może powodować, że objawy ADHD się zaostrzają. Impulsywność rośnie. Plus system w mózgu odpowiedzialny za kontrolę impulsów nie jest do końca rozwinięty, więc to może jeszcze potęgować problemy.
Mogą pojawiać się objawy, których do tej pory nie było. Młode kobiety z ADHD mogą nie wiedzieć, co się dzieje. Hormony nakładają się na objawy ADHD i trudno odróżnić, co jest czym.
Quinn i Madhoo (2014) podkreślają, że ADHD u dziewcząt jest diagnozowane średnio 5 lat później niż u chłopców, a dojrzewanie i wahania hormonalne mogą maskować lub nasilać objawy, utrudniając diagnozę.
Menopauza — spadek estrogenu i zaostrzenie ADHD
Przy menopauzie spadek estrogenu oznacza, że progesteron zaczyna dominować w codzienności.
Oto krótka prawda:
Efekt? Większe spadki nastroju, koncentracji, funkcji poznawczych. Mogą pojawiać się zupełnie nowe objawy ADHD.
Sam czas menopauzy to w teorii te 12 miesięcy, ale objawy mogą zaczynać się wcześniej, gdy cykle stają się mniej regularne.
Problemy z pamięcią przy menopauzie mogą wyglądać jak wczesne objawy demencji. A w rzeczywistości być zaostrzeniem ADHD spowodowanym spadkiem estrogenu. To częsta sytuacja diagnostyczna, o której mało się mówi. Prawidłowa diagnoza jest tu bardzo ważna.
Pojawiają się przesłanki, że terapia hormonalna może poprawić funkcjonowanie kobiet z ADHD w okresie menopauzy (Biederman i in., 2010). Nie mamy jednak jasnych, przebadanych danych. To temat, który wymaga dalszych badań i indywidualnej rozmowy z lekarzem.
Ciąża i okres poporodowy
W ciąży nie ma jednoznacznej odpowiedzi. U niektórych kobiet objawy ADHD się zmniejszają, u innych pogarszają. To zależy od indywidualnej reakcji na zmiany hormonalne.
Większym problemem jest okres po ciąży. Spadek hormonów i ich regulacja po porodzie może sprzyjać depresji poporodowej u kobiet z ADHD. Badania wskazują, że kobiety z ADHD mają wyższe ryzyko depresji poporodowej (Munk-Olsen i in., 2015).
Ten okres wymaga szczególnej uwagi i wsparcia ze strony lekarza prowadzącego.
Co możesz zrobić? Praktyczne wskazówki
Monitoruj swoje objawy w kontekście cyklu
Przez 2-3 miesiące zapisuj, jak się czujesz w różnych fazach cyklu. Koncentracja, nastrój, impulsywność, jedzenie. Zobaczysz wzorzec.
Porozmawiaj z lekarzem o hormonach
Jeśli widzisz wyraźne pogorszenie w drugiej fazie cyklu, porozmawiaj z psychiatrą o możliwości dostosowania dawki leków.
Dostosuj oczekiwania do fazy cyklu
Nie planuj trudnych zadań na tydzień przed miesiączką. Nie biczuj się za gorsze dni. Twoje zasoby zmieniają się w ciągu miesiąca i to jest normalne.
Zadbaj o jedzenie w "gorszych" fazach
Gdy progesteron dominuje, Twój mózg bardziej szuka dopaminy. Regularne posiłki i gotowe opcje na gorsze dni pomagają unikać napadów.
Darmowy Audio Reset ADHD
Wieczorny reset (3 min) + poranne wsparcie (4 min). 2 audio prowadzone, które pomogą Ci przejść przez wieczór bez napadu i zacząć dzień bez wstydu. Darmowe, dostajesz od razu na maila.
Pobierz Audio Reset ADHD